Nomeri 9 (2025): Markaziy Osiyoda media va kommunikatsiyalar Xalqaro ilmiy jurnali
Maqolalar

МЕДИАХАЙП ШАРОИТИДА МЕДИАСАВОДХОНЛИКНИНГ ПРЕВЕНТИВ ВА РЕГУЛЯТИВ РОЛИ

Zarifa TAJIEVA
mustaqil media-tadqiqotchi

Nashr qilingan 2025-06-14

Kalit so‘zlar

  • медиаграмотность,
  • медиахайп,
  • эмоциональное заражение,
  • эмоциональная мобилизация,
  • цифровая манипуляция,
  • информационная устойчивость,
  • критическое мышление,
  • постправда
  • ...Ko'proq
    Kamroq

Izoh

Рақамли медиа муҳитида медиахайп диққатни қисқа муддатли, аммо кучли сафарбар этиш шакли сифатида намоён бўлади. Бу ҳолат эҳтиросий юқум, когнитив юкланманинг ортиши ва жамоатчилик тасаввурининг бурмаланиши билан кузатилади. Ушбу мақола медиасаводхонликнинг превентив (профилактик), диагностик, когнитив-регулятив ва норматив-этик функцияларини очиб беради. Асосий эътибор унинг превентив (профилактик) ва регулятив функцияларига қаратилиб, медиахайпнинг салбий таъсирини камайтиришдаги самарали восита сифатида ўрганилади. Мақолада медиахайп ва медиасаводхонлик механизмлар таққосланилади. Бу таҳлил когнитив, социомаданий ва алгоритмик жиҳатларни қамраб олган фанлараро таҳлил асосида олиб борилади. Шунингдек, медиасаводли реакция модели таклиф этилади, у нафақат шахсий медиаистеъмол даражасида, балки таҳририят ва институционал амалиётларда ҳам қўллашга мос келади. Медиасаводхонлик постҳақиқат шароитида тизимли ахборот барқарорлигининг асосий омили сифатида қаралади.

 

 

Bibliografik manbalar

  1. Andrejevic, M., O’Neill, C., & Mahoney, I. (2025). “The scandal that shocked the world”: conspirituality and online scam ads. Journal of Information Technology & Politics, 1–15. https://doi.org/10.1080/19331681.2025.2453920
  2. Bajnaid, W., & Aljasir, S. (2025). Does Online Privacy Literacy Affect Privacy Protection Behaviour? A Mixed-Methods Study of Digital Media Users in the MENA Region. Journalism and Media, 6(1), 8. https://doi.org/10.3390/journalmedia6010008
  3. Book Reviews: Emotions, Media and Politics, by Karin Wahl-Jorgensen. Journalism & Mass Communication Quarterly, 98(1), 319-321. https://doi.org/10.1177/1077699020986930 (Original work published 2021)
  4. Boydstun A. E., Hardy A., Walgrave S. (2014). Two Faces of Media Attention: Media Storms vs. Non-Storms. Political Communication, 31 (4), 509–531. DOI: 10.1080/10584609.2013.875967.
  5. d'Haenens, L., Vissenberg, J., Puusepp, M., Edisherashvili, N., Martinez-Castro, D., Helsper, E., Tomczyk, Ł., Azadi, T., Opozda-Suder, S., Maksniemi, E., Spurava, G., Salmela-Aro, K., Sormanen, N., Tiihonen, S., Wilska, T., Hietajärvi, L., Martínez, G., Larrañaga, N., Garmendia, M., Olveira-Araujo, R., Donoso, V., Pedaste, M., & Sepielak, D. (2025). Fostering Media Literacy: A Systematic Evidence Review of Intervention Effectiveness for Diverse Target Groups. Media and Communication, 13, Article 8901. https://doi.org/10.17645/mac.8901
  6. Gross, E., & Balaban, D. (2025). The Effectiveness of an Educational Intervention on Countering Disinformation Moderated by Intellectual Humility. Media and Communication, 13, Article 9109. https://doi.org/10.17645/mac.9109
  7. Hatfield E., Cacioppo J. T., Rapson, R. L. (1993). Emotional contagion. Current Directions in Psychological Science, 2 (3), 96–100. DOI: 10.1111/1467-8721.ep10770953.
  8. Kudratkhoja, Sherzodkhon. (2024). The Political Socialization of the People in Uzbekistan: Media Presence and the Absence of Media Literacy. International Journal of Media and Communications in Central Asia, 4, 4-19.
  9. Livingstone, S. (2005). Media literacy – challenges ahead. Presentation at Westminster Media Forum: Implementing Media Literacy. Empowerment, Participation and Responsibility, 27 Oct 2005, London. London School of Economics and Political Science. Retrieved June 04, 2025 from https://eprints.lse.ac.uk/archive/00000551
  10. McCombs, Maxwell E., Shaw Donald l. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36 (2), 176–187. https://doi.org/10.1086/267990.
  11. Media and Information Literacy: Policy and Strategy Guidelines. (2013). Published in 2013 by the United Nations Educational, Scienti¬c and Cultural Organization, 7, place de Fontenoy, 75352 Paris 07 SP, France. UNESCO, 196 p. ISBN: 978-92-3-001239-7 Retrieved June 04, 2025 from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000225606
  12. Obermaier, M., Schmid, U. K., & Rieger, D. (2025). Empowerment Is Key? How Perceived Political and Critical Digital Media Literacy Explain Direct and Indirect Bystander Intervention in Online Hate Speech. Social Media + Society, 11(1). https://doi.org/10.1177/20563051251325598 (Original work published 2025)
  13. Polizzi, G. (2025). Digital literacy and strategic (dis)engagement: examining how functional and critical digital literacy shapes participation. Information, Communication & Society, 1–20. https://doi.org/10.1080/1369118X.2025.2452282
  14. Potter, W. J. (2018). Media literacy. Sage publications. Retrieved June 04, 2025 from https://books.google.co.uz/
  15. Tufekci Z. (2015). Algorithmic Harms beyond Facebook and Google: Emergent Challenges of Computational Agency. Colorado Technology Law Journal, 13, 203–218. Retrieved June 04, 2025 from https://ctlj.colorado.edu/wp-content/uploads/2015/08/Tufekci-final.pdf
  16. Vasterman, P. L. M. (2005). Media-Hype: Self-Reinforcing News Waves, Journalistic Standards and the Construction of Social Problems. European Journal of Communication, 20(4), 508-530. https://doi.org/10.1177/0267323105058254 (Original work published 2005)
  17. Гладуэлл М. (2016). Переломный момент. Как незначительные изменения приводят к глобальным переменам. Пер. с англ. Москва. Манн, Иванов и Фербер, 272 с. Retrieved June 04, 2025 from https://www.litres.ru/book/malkolm-gladuell/perelomnyy-moment-kak-neznachitelnye-izmeneniya-privodyat-8217561/chitat-onlayn/
  18. Зубофф Ш. (2022). Эпоха надзорного капитализма. Битва за человеческое будущее на новых рубежах власти. Пер. с англ. А.Ф.Васильева; под ред. Я. Охонько и А. Смирнова. Москва. Издательство Института Гайдара, 784 с. Retrieved June 04, 2025 from https://www.rulit.me/books/epoha-nadzornogo-kapitalizma-bitva-za-chelovecheskoe-budushchee-na-novyh-rubezhah-vlasti-read-689691-1.html
  19. Макинтайр, Ли. (2018). Пост-правда. MIT Press, 240 с. Retrieved June 04, 2025 from https://mitpress.mit.edu/9780262535045/post-truth/
  20. Медийная и информационная грамотность: программа обучения педагогов. (2012). Под ред. Алтона Гриззла и Кэролайн Уилсон; пер. Е. Малявской. Париж. ЮНЕСКО, 192 с.
  21. Muratova, Nozima; Toshpo‘la-tova, Nazira; Mirsultanova, Hamida; Maxsumova, Sado-qat; Otamurodova, Mukarram; Ataqulova, E’tiqod. (2024). Axborot siyosatini baholashda jahon matbuot erkinligi indeksining ahamiyati. International Journal of Media and Communications in Central Asia, 5, 4-16. DOI: https://doi.org/10.62499/ijmcc.vi.56