Nomeri 12 (2026): Markaziy Osiyoda media va kommunikatsiyalar Xalqaro ilmiy jurnali
Maqolalar

TELEBOSHLOVCHI TIPOLOGIYASI VA UNING KADRDAGI KASBIY FAOLIYATI

Yulduz Zohidova
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti magistranti

Nashr qilingan 2026-03-18

Kalit so‘zlar

  • teleboshlovchi,
  • televizion janr,
  • efir va nutq madaniyati,
  • kommunikativ kompetensiya,
  • auditoriya,
  • imidj,
  • ommaviy kommunikatsiya
  • ...Ko'proq
    Kamroq

Izoh

Mazkur ilmiy maqolada zamonaviy televideniyeda teleboshlovchi tipologiyasi hamda uning kadrdagi kasbiy faoliyati nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Teleboshlovchining axborot, axborot-tahliliy, ko‘ngilochar, mualliflik va maxsus bilim talab etuvchi teledasturlar doirasidagi faoliyati turli mezonlar asosida o‘rganilib, har bir tip uchun xos bo‘lgan kasbiy, nutqiy, psixologik va kommunikativ xususiyatlar ochib beriladi. Maqolada teleboshlovchi faqat axborot yetkazuvchi emas, balki auditoriya bilan muloqot o‘rnatuvchi, dastur mazmuni va semantik yo‘nalishini belgilovchi muhim kommunikatsion subyekt sifatida talqin etiladi. O‘zbekiston televideniyesi amaliyoti misolida turli tipdagi teleboshlovchilarning kadrdagi faoliyati tahlil qilinib, boshlovchi tipi, uning ekran obrazi va teledastur reytingi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ilmiy jihatdan asoslanadi. Teleboshlovchining kommunikativ kompetensiyasi, ekran madaniyati va auditoriya bilan interaktiv munosabati uning kasbiy samaradorligini belgilovchi asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ommaviy kommunikatsiya nazariyasi doirasida teleboshlovchi tiplarining jamoatchilik fikriga ta’sir ko‘rsatish mexanizmlari tahlil etiladi. Maqola xulosalari teleboshlovchi tipologiyasini aniqlash, teledastur formatiga mos boshlovchi tanlash hamda televideniye kontenti samaradorligini oshirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.

Bibliografik manbalar

  1. Alimjonova, Z., & To‘laganov, A. (2005). Nutq sanʼati. Toshkent. Fan.
  2. Ijtimoiy so‘rovnoma. (2026). 2026-yil 7-fevralda foydalanildi. https://docs.google.com/forms/d/1woxTYI-EQspdTci
  3. Ilk uchrashuv. 2026-yil 10-yanvardagi soni.
  4. Jumaniyozov, R. (2005). Nutqiy mahorat (Notiq, nutq, mantiq). Toshkent. Adolat.
  5. Qudratov, T. (1993). Nutq madaniyati asoslari. Toshkent. O‘qituvchi.
  6. Saidov, U. (2007). Nutq madaniyati va notiqlik sanʼati. Toshkent. Akademiya.
  7. Yo‘ldoshev, M. (2017). Suxandonlar. Toshkent. Ijod press.
  8. Zohidova Y. Ayol teleboshlovchi: audiovizual obraz yaratish usullari//Audiovizual jurnalistika global o‘zgarishlar davrida mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. – T., 2025. – B. 18-21.
  9. Балалуева, И. (2014). Медиаобраз и социообраз: процессы взаимоуправления в информационном обществе. Право и управление. XXI век, 4(33), 86–91.
  10. Боголюбова, Н. (2009). Межкультурная коммуникация и международный культурный обмен. Санкт-Петербург: СПбКО.
  11. Вакурова, Н., Московкин, Л. (1997). Типология жанров современной экранной продукции. Учебное пособие. Москва: 62 с.
  12. Верхоломова, Е. и др. (2004). Мастерство эфирного выступления. Учебное пособие. Москва: Аспект Пресс.
  13. Гуревич, П. (1991). Создание имиджа: Типология телевизионного образа и парадоксы его восприятия. Москва: 219 с.
  14. Дедов, А. (2017). Технологии телевизионной журналистики. Учебное пособие. Курган: Изд-во Курганского гос. ун-та. 200 с.
  15. Зверева, Н. (2004). Школа регионального тележурналиста. Москва: Аспект-Пресс. 320 с.
  16. Зверева, Н. (2012). Прямой эфир: В кадре и за кадром. Москва: Алпина нон-фикшн. 239 с.
  17. Зверинцев, А. (2012). Формирование имиджа: коммуникационный менеджмент. Санкт-Петербург: Питер. 193 с.
  18. Кинг, Л. (2011). Как разговаривать с кем угодно, когда угодно и где угодно. Москва: Алпина Паблишер. 204 с.
  19. Кузнецов, Г., Цвик, В., Юровский, А. (2005). Телевизионная журналистика. Учебник. 5-е изд., перераб. и доп. Москва: Изд-во Московского университета; Наука. 368 с.
  20. Лабутина, В. (2016). Языковая компетенция современного тележурналиста. Учебное пособие. Самара: Самарский университет. 68 с.
  21. Ляшенко, Б. (2007). Хочу к микрофону. Профессиональные советы диктору. Москва: Аспект Пресс. 124 с.
  22. Матвеева, Л., Аникеева, Т., Мочалова, Ю. (2004). Психология телевизионной коммуникации. 2-е изд., испр. Москва: РИП-холдинг.
  23. Мелникова, Л.(2018). Творчество телевизионного журналиста: теория, методология, практика. Минск: БГУ. 159 с.
  24. Муратов, С.(2003). Телевизионное общение в кадре и за кадром. Москва: Аспект Пресс.
  25. Муратов, С. (2007). Телевизионное общение в кадре и за кадром. Учебное пособие. Москва: Аспект Пресс. 202 с.
  26. Нагибина, Н., Огаркова (Дубинская), Ю. (2014). Качественный и количественный анализ структуры профессиональных качеств телеведущих информационного, аналитического и художественного жанров. Психологические и психоаналитические исследования: ежегодник 2014. Москва: Московский институт психоанализа.
  27. Субботко, А. (2022). Actual Problems of Linguistics and Literary Studies. Proceedings of the IX (XXIII) International Scientific and Practical Conference of Young Scientists (April 14–16, 2022).
  28. Хочунский, Л. (2013). Феномен медиаобраза: социально-психологический аспект. Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Литературоведение. Журналистика, 2, 91–95.
  29. Цвик, В. (2015). Телевизионная журналистика. 2-е изд., перераб. и доп. Москва: Юнити-Дана. 495 с.
  30. Десятник, Г., Полешко, С. (2016). Професія: телевізійний ведучий. Київ: Вид-во Інституту журналістики КНУ. 173 с.
  31. Jeff, A., James, M. (2003). Anchoring America: The Changing Face of Network News. Chicago: Bonus Books.
  32. Yulduz Zohidova Qobilovna. (2025). The Types and Components of Image of The Tv Anchor In the Screen System. The American Journal of Interdisciplinary Innovations and Research, 7(04), 8–16. https://doi.org/10.37547/tajiir/Volume07Issue04-02
  33. Lasswell, H.D. (1948). The Structure and Function of Communication in Society // The Communication of Ideas. New York: Harper & Brothers.
  34. Talk Show In Media Research Paper. Retrieved February 12, 2026 from https://www.iresearchnet.com/research-paper-examples/media-research-paper/talk-show-in-media-research-paper/?utm_source=chatgpt.com