Nomeri 11 (2025): Markaziy Osiyoda media va kommunikatsiyalar Xalqaro ilmiy jurnali
Maqolalar

RAQAMLI MUHITDA INTELLEKTUAL MULKNI HIMOYA QILISHNING AXLOQIY, MADANIY VA TEXNOLOGIK CHAQIRIQLARI

Valeriya Vaade
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti magistranti

Nashr qilingan 2025-12-01

Kalit so‘zlar

  • Intellektual mulkni himoya qilish,
  • Internet nashrlari,
  • Mualliflik huquqi,
  • Foydalanuvchi roziligi,
  • O‘zbekiston ommaviy axborot vositalari

Izoh

Ushbu maqolada zamonaviy intellektual mulkni himoya qilish tizimidagi axloqiy me’yorlar, madaniy qarashlar va texnologik yutuqlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ko‘rib chiqiladi. Kontentni yaratish va tarqatishning raqamli shakllariga tezkor o‘tish mualliflik huquqi qanday ishlashi kerakligi haqidagi an’anaviy tasavvurlarni o‘zgartirib, faqat rasmiy-huquqiy cheklovlarga asoslangan yondashuvlarning samaradorligini pasaytirdi. Media sohasi ushbu o‘zgarishlarga moslashar ekan, mualliflikni to‘g‘ri ko‘rsatish, manbalar shaffofligi va ijodiy mehnatga hurmat kabi kasbiy mas’uliyat masalalari tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Jamoatchilikning intellektual mehnatga bo‘lgan munosabati hamda medialar savodxonligi darajasi mualliflik huquqi qoidalarining amalda qay darajada bajarilishiga ta’sir ko‘rsatadi. Sun’iy intellektning ta’siri alohida e’tiborga loyiq: mashinalar tomonidan yaratilgan materiallar muomalaga kirar ekan, mualliflik va javobgarlik tushunchalari yanada murakkablashmoqda. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy himoya strategiyalari asta-sekin jazolovchi choralaridan voz kechib, texnologik va tashkiliy vositalar orqali suiiste’mollarning oldini olishga qaratilgan tizimlarga o‘tmoqda. Shu nuqtai nazardan, mualliflik huquqlarini samarali himoya qilish axloqiy majburiyatlar, madaniy amaliyotlar va texnologik imkoniyatlarning uyg‘un holdagi hamkorligiga bog‘liqdir.

Bibliografik manbalar

  1. Al-Sharieh, S. (2025). Copyright Denied for Generative AI: Remarks on Thaler v Perlmutter. Retrieved December 10, 2025 from: https://utrechtjournal.org/articles/10.5334/ujiel.644#n6
  2. Al-Sharieh, S. (2024). Competitive Advantage in the International Market of Laws: The Case of Copyright Law. DOI: https://doi.org/10.1080/13600834.2023.2261345
  3. Antonov-Ovseenko, A.A. (2017). Journalism XXI. New Media and Freedom of Speech. Kharkiv. Folio. 221 p. ISBN 978-966-03-7770-7
  4. Bernnard, D.; Bobish, G.; Hecker, J.; Holden, I.; Hosier, A.; Jacobson, T.; Loney, T.; Bullis, D.; Bruce, Y. & Anders, K. (2022). Ethical Issues and Intellectual Property Copyright. Oer.pressbooks.pub. Retrieved December 10, 2025 from: https://oer.pressbooks.pub/informedarguments/chapter/ethical-issues-and-intellectual-property/
  5. Brown, N. (2018). Artificial Authors: A Case for Copyright in Computer-Generated Works. Retrieved December 10, 2025 from: https://journals.library.columbia.edu/index.php/stlr/article/view/4766/2138
  6. Davis, M. (2000). Extending Copyright and the Constitution: Have I Stayed Too Long? DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.240014
  7. Derclaye, E. (2012). Eudemonic Intellectual Property: Patents and Related Rights as Engines of Happiness, Peace and Sustainability. Retrieved December 10, 2025 from: https://scholarship.law.vanderbilt.edu/jetlaw/vol14/iss3/1/
  8. Frana, P.; Klein, M. (2021). Introduction, Encyclopedia of Artificial Intelligence: The Past, Present, and Future of AI. DOI: https://doi.org/10.5040/9798400614842
  9. Hugenholtz, P.; Quintais, J. (2021). Copyright and Artificial Creation: Does EU Copyright Law Protect AI-Assisted Output? DOI: https://doi.org/10.1007/s40319-021-01115-0
  10. Jaszi, P. (1991). Toward a Theory of Copyright: The Metamorphoses of Authorship. DOI: https://doi.org/10.2307/1372734
  11. Juliani, A. (2016). Are Neural Networks Truly Creative? Medium.com. Retrieved December 10, 2025 from: https://medium.com/@awjuliani/are-neural-networks-truly-creative-e713ac963f05
  12. Kalin, H. (2017). Artificial Intelligence and the Copyright Dilemma. Retrieved December 10, 2025 from: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2976428
  13. Landes, W.; Posner, R. (1989). An Economic Analysis of Copyright Law. DOI: https://doi.org/10.1086/468150
  14. Lemley, M. (2024). How Generative AI Turns Copyright Upside Down. DOI: https://doi.org/10.52214/stlr.v25i2.12761
  15. Makashova, V. V. (2022). Legal Regulation of Media: Textbook for Universities. Moscow. Aspekt Press.
  16. Nimmer, D.; Brown, E.; Frischling, G. (1999). The Metamorphosis of Contract into Expand. DOI: https://doi.org/10.2307/3481003
  17. On Copyright and Related Rights. Law of the Republic of Uzbekistan No. ZRU-42. (2006). Lex.uz. Retrieved December 10, 2025 from: https://lex.uz/docs/1023494
  18. Pankeev, I. A. (2014). Copyright of the Photojournalist: Legislation and Practice. Moscow State University Bulletin. Series 10. Journalism. Retrieved December 10, 2025 from: https://cyberleninka.ru/article/n/avtorskoe-pravo-fotozhurnalista-zakonodatelstvo
  19. Rikhter, A. G. (2016). Legal Foundations for Media. ISBN 978-5-4483-1224-3
  20. Roy, S. K. (2018). The Role of the Intellectual Property Rights Act in Protecting Innovation and Creativity. Retrieved December 10, 2025 from: https://www.irjweb.com/
  21. Sheludyakova, N. A. (2013). Online Media in the Context of Copyright: Dissertation for the Degree of Candidate of Philological Sciences, Journalism.