Nomeri 12 (2026): Markaziy Osiyoda media va kommunikatsiyalar Xalqaro ilmiy jurnali
Maqolalar

JAMOATCHILIK FIKRI: MEDIA KOMMUNIKATSIYA IMKONIYATLARIDAN FOYDALANGAN HOLDA ANKETA O‘TKAZISH METODOLOGIYASI MUAMMOLARI

Firuza Rasmuxamedova
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti magistranti
Anton Antonov-Ovseenko
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti magistranti
Madinabonu Urinova
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti magistranti

Nashr qilingan 2026-03-18

Kalit so‘zlar

  • jamoatchilik fikri,
  • anketa,
  • so‘rov,
  • media kommunikatsiya imkoniyatlari,
  • raqamli tengsizlik,
  • emodzi,
  • fokus-guruhlar,
  • tok-shou,
  • freym-tahlil
  • ...Ko'proq
    Kamroq

Izoh

Media va internetning rivojlanishi professional media resurslarining kommunikatsiya imkoniyatlaridan foydalangan holda jamoatchilik fikrini o‘rganishning yangi va nostandart usullari paydo bo‘lishi hamda rivojlanishiga ulkan ta’sir ko‘rsatdi. Biroq, Markaziy Osiyo mintaqasida media kommunikatsiya imkoniyatlaridan foydalangan holda anketa o‘tkazish natijalarning dolzarbligini to‘liq ta’minlamaydi. Bunga bir qator o‘ziga xos omillar: raqamli tengsizlik (qishloq aholisining shahar aholisiga nisbatan internetga kirish imkoniyati sezilarli darajada kamligi), yosh guruhlari o‘rtasidagi farq, ochiq statistikaning yetishmasligi hamda kompyuter savodxonligining past darajasi sabab bo‘lmoqda. Shu sababli, tadqiqotda onlayn va oflayn usullarni birlashtirib ishlatish maqsadga muvofiq deb topildi. Ishda jamoatchilik fikrini o‘rganishning quyidagi usullari: anketa (so‘rov), intervyu, kuzatuv (jumladan, “solitsitirlangan kundaliklar” metodi), emodzi (smayliklar), fokus-guruhlar, tok-shou va freym-tahlilning afzalliklari hamda salbiy tomonlari batafsil o‘rganildi. Tadqiqot natijalarining eng aniq va ishonchli variantlarini olish uchun turli metodologiyalarni sintez qilish zarurligi haqida xulosa chiqarildi.

Bibliografik manbalar

  1. Dall'Agnola, J. (2025). Leveraging ICTs: Central Asian women's agency in the context of bride kidnapping. Women's Studies International Forum, 111 (103119). https://doi.org/10.1016/j.wsif.2025.103119.
  2. Horák S, Lepič M. The 2022 protests in Karakalpakstan. From lost autonomy to regional identity consolidation? Nationalities Papers. 2025;53(5):1174-1193. https://doi.org/10.1017/nps.2024.106
  3. Jaeger, S.R., Jin, D., Ryan, G.S., Schouteten, J.J. (2021). Emoji for Food and Beverage Research: Pleasure, Arousal and Dominance Meanings and Appropriateness for Use. Foods. 10(11):2880. Doi: 10.3390/foods10112880.
  4. Kangas, A., Anonymous Artist. Tracing the Labor Migration Treadmill: A Global Political Economy Analysis of Central Asians on the Move, Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, Volume 32, Issue 3, Fall 2025, Pages 485–512, https://doi.org/10.1093/sp/jxae036
  5. Sadvokassova, A., Sharipova, D., Burkhanov, A. (2026). Building a Nation: Exploring Ethnic Minorities’ Perceptions and Attitudes in Kazakhstan. Nationalities Papers, 1(190. doi:10.1017/nps.2025.10113
  6. Асонов, В.А. Опрос в социологии: история, альтернативы и перспективы / В. А. Асонов // Гуманитарные науки в современном вузе: вчера, сегодня, завтра: Материалы V международной научной конференции, Санкт-Петербург, 09 декабря 2022 года. Том 2. – Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский государственный университет промышленных технологий и дизайна, 2022. – С. 131-135. – EDN CEKNIY.
  7. Докторов Б.З. От соломенных опросов к постгэллаповским опросным методам. — М.: Радуга, 2013. — 72 с. — ISBN 978-5-906345-01-1.
  8. Докторов, Б.З. Реклама и опросы общественного мнения в США в 2 Ч. Часть 1. Научная реклама: Монография / Б. З. Докторов. – 2-е изд., пер. и доп. – Москва: Издательство Юрайт, 2019. – 263 с. – (Открытая наука). – ISBN 978-5-534-06266-3. – EDN JSMLIB.
  9. Душакова И. С. Почему не верят опросам, или Как фреймируются результаты опросов общественного мнения в современных российских СМИ ¬// Мониторинг общественного мнения: экономические и социальные перемены. 2020. № 6. С. 30—52. https:// doi.org/10.14515/monitoring.2020.6.1683.
  10. Карданова, К.Б. Интервью и его жанровые особенности / К.Б. Карданова // Современные медиакоммуникации в глобализирующемся мире : Сборник научных трудов II Международной научно-практической конференции, Пятигорск, 25 февраля 2022 года / Под редакцией С.В. Ануфриенко, А.К. Боташевой, И.А. Герейхановой, В.Н. Панина. – Казань: Индивидуальный предприниматель Барышов Дмитрий Андреевич, 2022. – С. 80-83. – EDN XXZVAZ.
  11. Кудрявцева, Н.Ф. Опрос, который изменил опросы / Н. Ф. Кудрявцева // Известия Российского государственного педагогического университета им. А.И. Герцена. – 2009. – № 87. – С. 160-167. – EDN KKPKSL.
  12. Кузнецов, Д. В. Из истории опросов общественного мнения в США / Д.В. Кузнецов // Чтения памяти Евгения Петровича Сычевского. – 2015. – № 15. – С. 90-113. – EDN UNYBLF.
  13. Мацкевич, М. Г. Локус контроля и атрибуция ответственности (на примере общероссийских опросов и опроса петербургских студентов) / М. Г. Мацкевич, А. В. Родионова // Петербургская социология сегодня. – 2009. – Т. 1. – С. 289-326. – EDN QZVYVR.
  14. Рогозин Д. М. Б. З. Докторов. Первопроходцы мира мнений: от Гэллапа до Грушина. М.: институт фонда "Общественное мнение", 2005. 239 с. // Мониторинг. 2005. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/bz-doktorov-pervoprohodtsy-mira-mneniy-ot-gellapa-do-grushina-m-institut-fonda-obschestvennoe-mnenie-2005-239-s (дата обращения: 13.01.2026).
  15. Шарыпова, С. Ю. Опросные методы измерения доверия как компонента социального капитала / С. Ю. Шарыпова // Социальные и гуманитарные науки: теория и практика. – 2022. – № 1(6). – С. 125-133. – EDN AKUQLY.
  16. Anvarxonov, A. Toshkent viloyati qishloq joylarida aholining xizmat turlaridan foydalanish darajasi tahlili: soʻrovnoma natijalari asosida / A. Anvarxonov, A. Raxmonov // Iqtisodiyot: Tahlillar va Prognozlar. – 2025. – No. 2(30). – P. 95-102. – EDN JTDQFB.
  17. Kabdesov, K. T. Commuting in Almaty agglomeration: an analysis of pilot survey results / K. T. Kabdesov, A. V. Maldynova // Вестник университета Туран. – 2021. – No. 4(92). – P. 140-146. – DOI 10.46914/1562-2959-2021-1-4-140-146. – EDN NAZUVQ.
  18. Qoraboyev, N. O‘zbekiston Respublikasida norasmiy sektorga ta'sir qiluvchi omillarni sotsiologik so‘rov natijalari asosida baholash / N. Qoraboyev // Iqtisodiyot: Tahlillar va Prognozlar. – 2021. – No. 4(16). – P. 119-124. – EDN MFBGNJ.
  19. Бабаджанов, Р. М. Проблемаҳои шуғли фосилавӣ ва роҳҳои ҳалли онҳо (натиҷаҳои пурсишнома) / Р. М. Бабаджанов, М. Ш. Маҳмадбекзода // Иқтисодиёти Тоҷикистон. – 2021. – No. 1. – P. 189-195. – EDN TPEIGJ.
  20. Сайдуллоева, Д. К. Вақти холи ҳамчун меъёри муҳимтарини сифати зиндаги: аз руинатиҷаҳои пурсиши сотсиологи / Д. К. Сайдуллоева, М.Ҳ. Сайдуллоева // Номаи донишгох. Силсилаи илмхои табиатшиноси ва иктисоди. – 2024. – No. 3(70). – P. 166-170. – EDN LLDAXC.